Jak prawidłowo dobrać wózek inwalidzki?

Nie możemy odnaleźć pasujących produktów do zaznaczenia.

Dobór i konfiguracja
wózka inwalidzkiego
aktywnego

Najważniejsze wymiary oraz nastawy
Użytkowanie wózka
Rodzaje wózków inwalidzkich:
a) wózek uniwersalny –
krótkotrwałe dysfunkcje;
b) wózek
pasywny, dla osób całkowicie
niesamodzielnych;
c) wózek
z napędem elektrycznym
– znaczne dysfunkcje;
d) wózek
aktywny – brak przeciwskazań do
wysiłku fizycznego, niezaburzony
zmysł równowagi.

Wózek aktywny pełni dwie funkcje:
stabilizuje (układ podparcia ciała:
oparcie, siedzisko, osłony boczne,
taśma podtrzymująca nogi,
podnóżek) oraz transportuje (układ
transportowy: koła samonastawne,
koła napędowe, ciągi napędowe,
hamulce). Jego układy zespolone
są za pomocą sztywnej
i kompaktowej ramy.
Rodzaje ram wózków aktywnych:
a) zamknięta o dużej sztywności;
b) otwarta, o kompaktowej
budowie (najlżejsza z czterech
prezentowanych); c) z oddzielnym
siedziskiem – ma możliwość
regulacji kąta siedziska; d) składana
krzyżakowo – jest najcięższa
i najmniej sztywna, zaletą jest
możliwość jej składania.
Wymiar „szerokość siedziska”
powinien być nieco większy od
szerokości bioder użytkownika,
nie więcej jednak niż o 1 cm). Zbyt
szerokie siedzisko przyczynia się
do zajęcia nieprawidłowej pozycji
na siedzisku, pogarsza sprawność
napędzania, niepotrzebnie
zwiększa szerokość całkowitą
wózka.
Wymiar „długość oparcia” dla osób
o dużej stabilności tułowia (np.
z paraplegią) wynosi zazwyczaj 25-
35 cm. Dla osób o małej stabilności
(np. z tetraplegią) – zwykle
w granicach 35-40 cm. Niskie
oparcie ułatwia jazdę, najwyższe
oparcie powinno się kończyć 5 cm
poniżej kości łopatkowej (40-
45 cm).
Wymiar „długość siedziska” zależy
m.in. od stabilności tułowia, przy
tułowiu niestabilnym (np. dla
osoby z tetraplegią) stosuje się
siedzisko dłuższe, co umożliwi
zajęcie stabilnej pozycji kifotycznej
(pośladki nieco odsunięte od
oparcia). Krawędź siedziska
powinna być oddalona o ok. 5 cm
od podudzi.
Środek ciężkości w wózku
aktywnym jest mocno przesunięty
w kierunku kół tylnych. Takie
ustawienie: skraca całkowitą
długość wózka, umożliwia jazdę
na dwóch tylnych kołach (przejazd
przez przeszkody), ułatwia
manewrowanie w pomieszczeniach
i wykonywanie zwrotów, zmniejsza
opory ruchu wózka.
Poduszki przeciwodleżynowe:
a) najtańsza poduszka z pianki
poliuretanowej, b) poduszka
komórkowa przypomina plaster
miodu i jest wykonana z litego
poliuretanu, c) poduszka
pneumatyczna jest najbardziej
rozpowszechniona, d) poduszka
żelowa składa się z kilku kieszeni
napełnianych żelem silikonowym.
Akcesoria: a) hamulce – do
zablokowania wózka np. podczas
przesiadania się, b) rączki do
pchania podwyższają oparcie
i utrudniają samodzielną jazdę,
c) elementy przeciwywrotne – tylko
w początkowym okresie korzystania
z wózka, utrudniają samodzielną
jazdę, d) osłony na szprychy
– chronią niesprawne palce.
Przykład składania wózka
aktywnego z ramą zamkniętą.
Składanie wózka jest istotne
w przypadku konieczności jego
samodzielnego załadunku do
samochodu osobowego oraz
w sytuacji, kiedy użytkownik
korzysta z kilku wózków, np.
jednego do jazdy po mieszkaniu,
a drugiego do jazdy na zewnątrz.
Wózek aktywny z rama zamkniętą
nieskładaną po złożeniu oparcia
(bez kół napędowych).
Przykład składania wózka
aktywnego z ramą krzyżakową
(składaną).
Nastawa „kąt pochylenia oparcia”.
Zasadniczo oparcie powinno być
prostopadle do podłoża (nie do
siedziska). Oparcia wyższe (35-
45 cm) można odchylić do tyłu,
parcia niższe (25-35 cm) – do
przodu. Nastawa ta jest powiązana
ze stopniem napięcia tapicerki,
obydwa parametry wpływają na
środek ciężkości.
Nastawa „długość podnóżka”
powinna umożliwiać przyleganie
podudzi do poduszki siedziska.
Podnóżek ustawiony za wysoko
powoduje nierównomierny rozkład
nacisków na siedzisku obciążając
kości kulszowe, ustawiony zbyt
nisko pogarsza krążenie krwi
w kończynach dolnych oraz
zmniejsza stabilność stóp
Nastawa „kąt pochylenia siedziska”
jest wymiarem, który może
być ustalony na stałe przez
producenta wózka lub może
podlegać regulacji, im większy kąt
pochylenia siedziska, tym większa
stabilność siedzenia na wózku, tym
trudniej przesiąść się samodzielnie
z wózka (np. do łózka, do
samochodu).
Przykłady użytkowania wózka
aktywnego: balans niski,
poderwanie przednich kół dzięki
odchyleniu tułowia do tyłu
i jednoczesnym pchnięciu obręczy
napędowych do przodu umożliwia
niskie oparcie, prawidłowe
wyważenie układu wózek –
użytkownik oraz wytrenowane
nawyki ruchowe.
Balans wysoki. Jedną
z najważniejszych cech wózka
aktywnego, odróżniających go od
innych typów wózków z napędem
ręcznym, jest możliwość jazdy
w balansie (na dwóch tylnych
kołach. Wykorzystywane jest to
podczas pokonywania przeszkód
architektonicznych.
Podjazd pod krawężnik wymaga
posiadania odpowiedniej techniki
jazdy. Składa się z fazy rozpędzenia
wózka, podrzucenia przednich
kółek (balans niski), pochylenia
tułowia do przodu, silnego
ruchu napędowego obu ramion
w momencie najazdu tylnych kół
na krawężnik.
Wózek inwalidzki jest pojazdem specjalnym, przeznaczonym dla osób ze znacznymi
dysfunkcjami motorycznymi. Istnieje wiele typów wózków, np.: wózki uniwersalne
(tzw. wózek ortopedyczny), wózki pasywne (dla osób nieporuszających
się samodzielnie), wózki z napędem elektrycznym, wózki transportowe (o jednym
wymiarze, przeznaczone do okazyjnego transportu ludzi w szpitalach, na lotniskach
itp.), wózki pielęgnacyjne (np. toaletowy), wózki sportowe (kilka różniących
się istotnie od siebie odmian konstrukcyjnych, wyspecjalizowanych według wymagań
określonej dyscypliny sportowej) oraz wózki inwalidzkie aktywne.
Wózek inwalidzki aktywny” (ang. wheelchair for active use), często nazywany kró-
cej: „wózek aktywny”, bywa mylony z wózkiem sportowym (wózek sportowy służy
do uprawiania określonej dyscypliny sportu, wózek aktywny – do codziennego
funkcjonowania osoby niepełnosprawnej). Wózek aktywny ma szereg cech odróż-
niających go od pozostałych wózków z napędem ręcznym. Najważniejsza w nim
jest funkcja transportowa, na drugim miejscu – funkcja stabilizacyjna. Umożliwia
to uzyskanie możliwie dużej samodzielności użytkownika, kosztem jednak zamierzonej
niestateczności układu człowiek – wózek. Użytkowanie wózka aktywnego
wymaga nabycia odpowiedniej techniki jazdy.
Najważniejszą cechą wózka aktywnego jest możliwość jazdy na dwóch tylnych
kołach, w tzw. balansie, cecha ta umożliwia samodzielne pokonywanie niektó-
rych przeszkód architektonicznych i urbanistycznych. Inną ważną cechą jest dopasowanie
do wymiarów i preferencji określonego użytkownika, ponadto wózek
aktywny podlega kilkukrotnej regulacji w miarę nabywania i doskonalenia techniki
jazdy. Regulacjom zwykle podlegają m.in: kąt pochylenia oparcia, kąt pochylenia
tylnych kół oraz najważniejszy parametr regulacyjny: umiejscowienie środka
ciężkości układu człowiek – wózek.
Kolejną cechą wózka aktywnego jest jego budowa modułowa, wózek jest złożony
według wymagań określonego użytkownika z elementów wymiennych lub
opcjonalnych – jest to kompozycja kilku lub kilkunastu wymiennych modułów:
ramy, podnóżka, tapicerki, kół przednich, kół tylnych, hamulców itp. W wózkach
aktywnych znajdują zastosowanie elementy składane oraz rozłączalne – ma to na
celu ułatwienia składania wózka do transportu lub przechowywania.
Partner wydania
Opracowanie: dr Maciej Sydor